User Rating: 0 / 5

Star InactiveStar InactiveStar InactiveStar InactiveStar Inactive

Бугун таълим соҳасини юқори сифат босқичга олиб чиқиш борасидаги саъй-­ҳаракатлар, меҳнатларини қадрлаймиз. Айниқса, ўқитувчи зиёлилар шаъни ва обрўсини, касбий мақомини ошириш борасидаги амалий ҳаракатлар ва ташаббуслар таҳсинга лойиқ.

Юртимиздаги барча мактаблар ҳам моддий-техник ва қулай шарт-шароит нуқтаи назаридан ҳозирча талаб даражасида эмаслигини тушунамиз. Албатта, бу етишмовчилик ҳамда камчиликлар босқичма-босқич ўз ечимини топиб боришига ишонамиз.

Халқ таълими вазири Шерзод Шерматовнинг Республикамиз  вилоятларига, жумладан, Қашқадарёга ташрифи давомида кўзга ташланадиган объектив муаммолардан ташқари, унинг ички субъектив жиҳатлари борлиги тўғрисидаги фикр-мулоҳазалари айни ҳақиқат эканини эътироф этмоқчимиз.

Инсонлар, айниқса, ўзбек миллати ҳар қандай шароитга  чидаб, мослашиб яшаб келган ва яшамокда. Фақат адолатсизликка эмас. Адолатсизлик меъёр ва мезондан ошса, инсон севимли касбидан совийди, руҳан мағлуб бўлиб яшашдан ҳам  чарчайди. Инсон соғлом ижодий муҳитда ишлаб чарчамайди, билъакс носоғлом, адолатсиз муҳитдан эзилади. Инсоннинг кўнгил гавҳари мусаффо бўлсагина ишчанлик қобилияти ошади, қалбидаги эзгу мақсадига эришишда беқиёс куч топа олади. Шу сабабли аксарият таълим муассасалардаги, хусусан, мактаблардаги бундай ҳолатлар жамоани ижобий ҳаракатланишдан тўхтатиб кўяди ва оқибатда таълим-тарбия самарадорлигининг ошишига тўсқинлик қилади.

Субъектив жиҳатдан қараганда ҳа, деганда кўзга ташланмайдиган, лекин кўнгилни хижил қиладиган иллатлардан бири таълим муассасаларида коррупциянинг мавжудлигидир. Гарчи илғор фикрлар ва мотивацион ғоялар авж олаётган бир даврда яшасак-да, ҳали ҳануз эскича буюрократик муносабатлар, мансабпарастлик, қариндош-уруғчилик, мансаб вазифасини суиистеъмол қилиш, эгоистлик, босим ўтказиш, айниқса, ҳудудий маҳаллийчилик иллатлари қанчадан-қанча зиёлилар жамоасига чексиз заҳмат етказаётганлигини биламиз. Лекин бунга қарши таъсирчан усул ва механизмларимиз деярли йўқ.

Таълим-тарбия, маънавият ва маърифат, саводхонлик маркази бўлган бу қутлуғ мас­канда бундай иллатларнинг мавжудлиги мактаб ҳудуди ота-оналар ва ўқувчи ёшларда таълим сиёсатига нисбатан ишончсизлик кайфиятини шакллантиради. Тўғри, ҳозирда мактабларда кузатув кенгаши ташкил этилган. Аммо аксарият мактабларда кўп ҳолларда бу кенгаш расман рўйхатда мавжуд холос. Афсуски, уларнинг таъсири сезилаётганлиги ҳам йўқ.

Мактаб раҳбарларини та­йинлаш ҳалигача эски негатив услубда давом этаётгани, мактаб ҳудудий аҳолиси ўртасида шивир-шивир, нохолис фикрлар шаклланаётгани, аниқроғи пора эвазига номуносиб кадрлар раҳбар бўлаётгани киши энсасини қотиради. Директор тайинлаш жойлардаги халқ таълими бўлимлари раҳбарияти тавсиясига кўра, маҳаллий Кенгаш депутатларининг суҳбати хулосасига асосланиб белгилаш назарда тутилган. Номзодлар мактаб таълимини ривожлантириш борасидаги истиқбол режалари билан қатнашади. Лекин фақат шу билан чекланиш керак эмас, деб ўйлайман. Чунки номзодларнинг мактабда раҳбар бўлишгача бўлган даврини чуқурроқ, холислик ва шаффофлик мезонларига таяниб тавсия бериш керак. Бу борада мактаб ҳудуди аҳолиси, ота-оналарнинг тавсифини энг муҳим қарор сифатида эътиборга олиш лозим.

Ваҳоланки, маҳаллий депутатларни ҳудудий аҳоли сайлов кунигача исм-шарифини билишади холос. Умуман олганда, тайинлаш ва сайлаш ўртасидаги фарқли тушунчаларни таҳлил қилишнинг вақти келмадимикан? Пора эвазига раҳбар бўлган одам қўл остидаги ходимлар ишига ҳеч қачон холислик ва ҳалоллик билан ёндашмаслиги аниқ. У бу “анъана”ни жамоада давом эттиради. Жамоа аъзоларининг фикратида носоғлом муҳит шакллангани аён бўлса-да, улар бу тўғрида ҳеч нарса дея олмайди. Чунки ўз иш ўрнидан мосуво бўлишни хоҳламайди. Натижада бундай мактабда ўзининг холис маслагига, маълум бир мақсадига  эришиш, самарадорликка умид қилиш қийин бўлади.

Педагог мутахассисларни ишга қабул қилишни директор якка тартибда ҳал қилиши, метод бирлашма раҳбари ва аъзолари фик­рини сўрамасдан, қарор қабул қилиш ҳоллари жуда кўп норозилик­ларга сабаб бўлади. Қайси таълим муассасасида бўлмасин, техник ходим, яъни, фаррошдан тортиб, педагог мутахассисгача арзимаган иш ва ойлик маош учун ишлаб юрибдими, бу ерда ортиқча кадрни ишга қабул қилиш, яъни, пора олиш бўй кўрсатиб турибди. Тан олишимиз керак бу халқ таълими бўлимлари ва мактаб бошқарувига хос иллат. Ҳудудий халқ таълими мутасаддилари директорнинг ишга қабул қилиш ваколатига ҳуқуқий чегара қўйиш у ёқда турсин, ҳатто, холис муносабат ҳам билдирмайди.

Бу кўп ҳолларда коррупция­нинг исботсиз ҳақиқати бўлиб, оқибатда аламзадаликни ва ишдан совишни келтириб чиқаради. Масалан, навқирон ёшлик шижоатини шогирдлар камолига бахш этган, тажрибали, фақат биргина айби — шароит тақозосига кўра олий маълумот олмаган ёки ололмаётган, пенсия ёшига яқинлашаётган, оилада фарзандларини ўқитиш, уйли-жойли қилиш ташвиши билан яшаётган бошланғич синф ўқитувчисининг дарс соатини қисқартириб, олий маълумотли эмас, балки ўрта-махсус маълумотли кадрларни меъёрдан ортиқ ишга қабул қилиш носоғлом, адолатсиз муҳитни келтириб чиқаради. Дард устига чипқондек, айрим директор ва заучлар бу ҳолатни суиистеъмол қилиш пайига тушади. Натижада дарс соати “ким ошди савдога” қўйилаётгани ҳам ҳақиқат.

Тажрибали ўрта-махсус бош­ланғич синф ўқитувчининг натижадорлиги юқори экани исботлангани боис уларнинг 15 йил ва ундан юқори стажга эга бўлганларига ёш хусусияти ва оиладаги моддий-маиший шароитидан келиб чиққан ҳолда олий маълумот олиш учун енгилликлар яратилгани мақсадга мувофиқ бўлди.

Мактабда ишга қабул қилишнинг марказлашган тизими йўлга қўйилиб, қонун ва ҳуқуқ меъёрлари билан кафолатланган ҳолда таълимнинг юқори ташкилотлари назорати остидаги механизм билан мустаҳкамланиши ҳамда зарур ҳолларда бу тизимнинг такомиллашиши учун  янги ички қонунлар тасарруфига олиб боришнинг давомийлиги аҳамиятли, деб ўйлайман.

Республикамиз вилоятларининг айрим ҳудудларида муайян фан мутахассисликлари бўйича кадрлар етишмовчилиги кузатилса-да, аксарият  ҳолларда баъзи манзилларда  ёш кадрларнинг иш қидириб, овораи-сарсон юргани маълум. Менимча, ўз мутахассислик­лари бўйича иш танқислиги сабабли иш қидириб юрганлар фоизи кўпчиликни ташкил этади. Мана шу иккала фарқли жиҳатни ҳисобга олган ҳолда нафақа ёшига етган мутахассис кадрни пенсияга кузатишни ҳудудий тафовутга нисбатан кўллаш ва бу ҳолатни конун ва ҳуқуқ меъёрлари билан мус­таҳкамлаш долзарб масаладир.

Кадрлар тиғизлиги ёки етишмовчилиги тўғрисида гап кетганда биринчи навбатда фанлар кесимида таҳлил қилиш ва зарурий чоралар қўллаш мақсадга мувофиқ. Республикамиздаги жуда кўп жойларда қарийб 70, 80 фоиз мактабларда она тили ва адабиёти фани мутахассислари тиғизлигига гувоҳ бўлишимиз мумкин. Айрим мактабларда эса нафақага чиққан она тили ва адабиёти ўқитувчилари белгиланган ставкадан ҳам ортиқ даражада дарс соати билан ишлаётгани маълум. Уларнинг кўпчилиги мактаб раҳбарлари таркибига алоқадор бўлиши билан бирга, ортиқча дарсни бошқа бир ҳаммутахассисига расмийлаштирган ҳолда дарс ўтаётганининг гувоҳи бўламиз. Ваҳоланки, олий таълим даргоҳини битириб келаётган, ўз шахсий ҳаётини йўлга қўйиш учун ўз мутахассислиги бўйича иш қидириб қийналиб юрган ёш мутахассислар чет элларга иш қидириб кетаётганлигини ҳаётнинг ўзи кўрсатиб турибди.

Бирор жиддий қонунбузарликлар ёки камчилик жиҳатлар тўғрисида мурожаат қилинганда  фақат далил ва исбот сўрашга, агар бўлмаса масалани оқибатсиз қолдиришга одатланиб қолганмиз. Жамоа аъзолари эса қонунбузарликлар сабабчисини ошкор қилишга ботинолмайди. “Сен менга тегма, мен сенга тегмайман” қабилида иш юритиш давом этаверса, бундай муаммо ва қонунбузарликлар илдиз отаверади. Натижада бундай жамоада ижобий ва ижодий самарадорлик тўғрисида гапириш ҳам бефойда.

Таълим-тарбия биз учун асосий масала эканини ҳар доим ёдда тутишимиз, мактаблардаги соғлом муҳитни қарор топтиришимиз юқоридаги масалалар ечимининг гарови эканини унутмаслигимиз лозим.

Шуҳрат БОБОЕВ,

педагог, журналист

User Rating: 0 / 5

Star InactiveStar InactiveStar InactiveStar InactiveStar Inactive

Тараққиётни юксалтиришимиз учун нуқул “ундоқ қиворишимиз керак, бундоқ қиворишимиз керак”, деяверамиз. “Коррупция бизнинг кушандамиз”, эмиш, бе-э, ғирт бўлмаган гап-да! Ўзингиз ўйлаб кўринг. Чўнтагингиз тўла ақча бўлса, “любой” иш битиб кетаверадими, битаверади. Эшакчангиз лойдан эсон-омон ўтаверадими, ўтаверади. Бўлди-да, сизга яна нима керак?

Оддий боғчани олинг. Болачангизни олиб бордингиз. У ерда сиз билан гаплашган “бабуля” бир-икки йўталади. Сизнинг эса раҳм безларингиз ишлаб кетади – “бечора, касал бўлсачи?” Дарров унинг даволаниб олиши учун чўнтагига конверт жойлаб қўясиз. Кўряпсизки, иш ҳал. Арзандангиз навбатсиз боғча эшигини ҳатлаб ўтди, “бабуля” эса, томоқ оғриқдан қутилиб, кўрмагандай бўлиб кетди. Баҳонада савобли ҳам бўлиб олдингиз. Қил ҳам хамирдан бунчалик осон суғурилмайди.

Кечагина укангиз бир амаллаб ўқишни битириб келди. Энди у ишлаши керак, ўқитувчи бўлиб. Мактабга борасиз. Борасизки, бечора директор ҳам “бетоб” томоқчасини дарров “дорилаб” қўясиз. Бундан меҳри жўшиб кетган директор эса шундай зўр кадрни ишга олмасдан, мени олсинми?

Ўзингизча бу ишбилармонликдан ҳазар қиласиз. Бир пайт­лар туғилишингиз арафасида дадангиз бу дунёни кўришингиз учун олдиндан "билет" олиб бермаганмиди? Буни онангиздан жуда кўп эшитгансиз-ку.

Ўзингиз-чи, ўзингиз "Суюнчи-и-и!" деб қичқириб чиққан ҳамширанинг жовдираб турган кўзларига боқиб, "бўрими, тулки" деганингизда "бўрича"нгиз туғилганини эшитиб, ҳамширанинг чўнтагини "суюнчи" билан тўлдириб ташлаган сизмасми? Шундан сўнг суюнчдан завқланган ҳамшира аёлингиз ва болангизга меҳр кўзлари билан боқиб, бошқалардан бошқачароқ ғамхўрлик қиладиган бўлмабмиди? Сиз бўлсангиз, "тараққиёт учун коррупциядан воз кечиш керак", деб турибсиз. Уялмайсизми? Одамда озроқ бет бўлиши кераге-е-е! Ахир, шу билан одамлар бойимоқда! Шу билан одамлар ўқиб, диплом олмоқда! Шу билан ишли бўлмоқда! Шу билан одамларнинг қозони қайнамоқда! Бу "бахт-ку!" Одамларнинг бахтли яшаётганини кўриб кўзингиз қувонмайдими?! Ё шунчалик ичингиз қорами?

Эсингиздами, соҳангиз бўйича ўқиб юрганингизда кўп домлалар сизга яхши-яхши баҳо қўйишлари учун уларга атаб совға-саломлар-у, газета қоғозига ўралган ҳимматингизни ҳадя этардингиз. Шунда баҳоларингиз нуқул "беш" бўлаверарди. Ўқишни битириб, ишга жойлашмоқчи бўлганингизда синов қилишганди, сизга ўшанда ким ёрдам берганди, эсланг! Франклин тоға ўз суратини чизиб бермаганмиди ўша заҳоти?

Шунча харажатлар билан шу даражага келдингиз, энди сиз ҳам маошдан ташқари даромад қилгингиз келади. Кимнингдир битмаётган ишини амал-тақал қилиб битириб берасиз ва соққасини шарақлатиб санаб оласиз. Ў-ў-ў, мазза қилиб юборасизда, шундай пайтда! Бирин-кетин данғиллама уй соласиз, одамлар оғзи очилиб қоладиган даражада тўйлар қиласиз, ўзингиздан тепадагилар учун ажойиб дастурхонлар тайёрлайсиз, раққоса қизлар базмларига бориб, 200-300 доллардан улашиб чиқасиз. Энг сўнгги русумдаги машина, техник жиҳозлар, компьютер, телефонлар оласиз. Буларнинг ҳаммасига ойлик маошингиз билан эриша оласизми?!

Чет элда келажагингиз учун сотиб олган кўчмас мулкларингиз қаердан келди? Бизнесингиз-чи? Бизнесингиз қандай ривожланиб кетяпти? Тўғри, сиз мансабдор шахс (айниқса, давлат амалдори) сифатида бизнес қилишингиз мумкинмас. Сиз нима қиласиз, ўзингиздан бошқа шахс номидан фаолият олиб бораверасиз. Бу ишларингиздан хабардор бўлганларнинг кўзини Франклин тоғангизга айтсангиз, беркитиб туради. Қарабсизки, ҳаммаси сиз ўйлагандек осон бўлиб кетаверади. Биров мушугингизни пишт, деб ҳайдаб кўрсин-чи, кўрадиганини кўрсатиб қўясиз.

Қонун доим сизнинг тарафдорингиз бўлаверади. Хоҳлаган одамингизни калтаклашингиз ва сўкишингиз мумкин. Иш сал чигаллашса, нари борса, битта узр билан қутуласиз. Бу ишни бош­қа одам қилсин-чи, камида 15 суткага кесиб юбориш мумкин. Ўша киши сизга ёқмаса, соққа қўшсангиз унинг ўтириш муддатини ҳам чўзиб беришади. Хуллас, сиз буюк одамсиз, қўлингиздан нималар келади, ҳаммага кўрсатиб қўйгансиз. Оддий пули йўқ одам шундай қилоладими? Йўқ! Унга ҳеч ким, ҳатто, совға ҳам бермайди, "ишимни битириб беринг, брат, манов совға сизга", демайди ҳам. Ундан фақат ақча ололасиз. Бунақаларда пул кам бўлади-ю, ҳа, майли, ҳарна-да, ҳарна!

Соққангиз қанча кўп бўлса, мазза-да, нимаики қилсангиз, ҳаммаси мумкин сизга. Ҳатто, фарзандларингизга ҳам. Ўғлингиз сиз олиб берган "Тесла"ни 70 км/с тезликда ҳайдаладиган ерда 200 км/с тезликка чиқарса ҳам ҳеч ким индамайди. Йўлингиз доим очиқ бўлади. "Йўл патруль" машинангизни рақамидан таниб олади, тўхтатмайди. Вақтида томоғини ҳўллаб қўйгансиз-да, "еган оғиз уялар", дегандай, улар ҳам доим уятда туради. Сиз ҳам ўтаётганингизда кўнгил учун "чест" бериб ўтасиз, патрулчи акаларнинг ҳам димоғи чоғ. Мана сизга, ишбилармонлик бунақа бўлади.

Айрим мамлакатлар халқига ҳеч тушунмайман-да. Коррупция қилган одамни ҳатто энг оғир жазо — ўлимга ҳам ҳукм қилишадими-е, мансаби қанча баланд бўлса, жазони ҳам шунга яраша мураккаброқ қилиб қўйишадими-е. Тавба, энди шу нарса одам ҳаётидан, жонидан устун бўлоладими? Ахир, бу адолатсизлик эмасми? Қайтага уларни қўллаб-қувватлаш керак-ку! Шу йўл билан барча тўсиқларни осон четлаб ўтиш мумкин-ку. Балки, давлат рейтингини ҳам юксакларга кўрсатса бўлар. Масалан, коррупцияни қабул қилиш рейтингидаги ҳисоблаб ўтирганларга оз-моз чўтал берилса, тепароқ поғонадан жой қилиб беришар. Уларнинг ҳам ошқозони бор-ку, қай йўл билан бўлса ҳам имкони топилса керак. Озроқ бош қотирилса кифоя! Шундай эмасми?! Шу ҳам муаммо бўлди-ю...

Пул барча эшикларнинг калити, мен сизга айтсам! Ҳеч нарсага иқтидорингиз етмадими? Пул сарфланг — иқтидор сиз билан. Ишингиз юришмай қолдими? Пул сарфлаб "катта оға"ларга илтимос қилсангиз, изига тушиб кетади. Ҳар қандай одамнинг кўнглини олиш учун пул энг самарали восита ролини ўйнайди. Жононларнинг гул билан эмас пул билан меҳрини қозонинг! Қонун устуворлиги нима билан, албатта, пул билан! Омад кимга кулиб боқади, пули бор жентелменларга.

Хуллас, пулингиз борми, давр сизники! Ҳеч нимадан қўрқманг, фақат олға қадам босинг, босаверинг! "Ётиб қолгунча, отиб қол", деб бекорга айтиб кетмаган ота-боболарингиз. Бу нақлга ҳамиша амал қилинг. Қайтманг!

Достонбек БАХТИЁРЗОДА,

“Жамият” маҳорат мактаби тингловчиси

User Rating: 0 / 5

Star InactiveStar InactiveStar InactiveStar InactiveStar Inactive

Хоҳиш бўлса пул йўқ, пул бўлса хоҳиш, деганларидек ахборот узатилиши тезлашгани сайин ҳеч нарса ёзгинг келмайди киши. Ёзганинг билан бошқаларнинг бир оғиз тутуриқсиз гапичалик муҳокама этилмаса, алам қилади-да кишига. Нима, биз ердан чиққан қўзиқоринми?

Аслида кўпчилик шундай дейди, фақат атрофдагилар эшитиб қолишидан қўрқади. Чунки, бундай “даҳриёна” фикр айтиб маломатга қолиш мумкин. Аммо ҳар куни бир “қовун” тайёр туриши одатий ҳолга айланиб бўлгани эса ҳеч кимни хавотирга солмайди.

Ишхонага келиб компьютерни ёқишинг билан кимнингдир “қовуни” муҳокама қилинаётган бўлади. Сен эса бефарқ ўтиб кетмайсан. Жуда ёзгинг келса, “густох” деб изоҳ қолдирасан ёки “ха-ха-ха” деган смайлк билан жазолайсан. Тўғрида, биз нотўғри гапирган вазир, бировнинг ҳаққини еган ҳоким, монополияни бизнес деб ўйлаган тадбиркорларни фақат турли-туман смайлклар билан жазолаймиз. Улар эса буни ё кўради ё кўрмайди. Вақти соати билан ҳаммаси унутилади.

Биз шундай кун кечиришга ўрганиб қолдик. Раҳматли момом айтарди: “Мен бобонгга турмушга чиқишни истамаганман. Аммо паранжининг остида кўзёши қилиб эшак аравада кетавердим. Онам “ўрганиб кетасан” деганди. Аввалига озроқ хархаша қилдиму, менинг кўнглимга қарайдиган бобонгдан бошқа йўқлигини тушунгач кўникдим, болам” деб. Энг қизиғи, биз ҳам муҳокамага сабаб бўлаётганларнинг асосий қисмига лавозимни “никоҳлаб” берганмиз. Яна куядиган жойи, бизнинг уларга ишимиз тушади. Ҳар қанақасига ялинамиз. Уларнинг қабулига “ёзилиш” ўрнига, ёзилиб, эшигини тагида сарғаямиз. Эртасига эса ўша “ақлли”нинг “Қуруқ гапда ўтган алломаларимиз билан керилиб, ғазалхонлигу баҳру байтлар қилиб, шеърлар тўқиб, ўзимизни юпатиб юрганимиз билан биримиз икки бўлмайди”, дегич даъвати чиқиб қолади. Ана томоша-ю мана машмаша. Ҳамма шоир “ақлли”га ташланади. “Ақлли” эса шоирнинг ариғида мироб. Унинг жаҳли чиқса сувдан қисади.

Бировнинг бобоси бўлса ҳам Бальзакнинг “Одамлар бачкана гаплари билан безовта қилавериб, даҳони ҳам гўрга тиқади” деган гапини келтириб ўтаман. Бу айнан бизнинг жараёнга қараб бичилгандек, лоппа-лойиқ келди.

Аммо поезд кетиб бўлди. Қанча чираниб эътироз билдирилмасин айтилган гап — отилган ўқ. 5600 сўмга кун кўрган халқ шеърсиз яшаса яшабди-да.

Энди гапнинг дангалига ўтамиз. Биз “Ватан” деган сўзни унутиб қўйдик. Уни обод қилиш керак, уни эҳтиёт қилиш керак, ёт ғоялардан сақлаб, урф одатлари-ю тарихини буст-бутун бўлғувси ватандош­ларимиз, меросхўрларимизга етказиб бериш лозим, деган сўзларни ҳам ахлат қутисига улоқтирдик. Энди фақат муҳокама қиламиз. “Нима деди? Нега ундай деди? Шундаймикан? Бир томондан тўғрига ўхшаяпти... йўғеее...” шунақа гап­ларга кўмилиб қолдик.

Бироқ мактабда саккизинчи синфга чиққан болангизга “Турон” десангиз “қаерда жойлашган дада?” дейишини муҳокама қилмайсиз. Аслида “қовун”чилар ҳам худди ўша боладек тарбия топган бўлса, эҳтимолдан холи эмас.

Яна бир гап: одамлар орасидаги ғийбатга ўхшаш шивир-шивирлардан маълум бўлишича, куракда турмайдиган гап сўзлар аслида ўзидан олдинги мавзудан чалғитиш учун қилинармиш. Тағин, буниси ҳам кўп чайнала бошласа, янгисини ўйлаб топишармишу сценарий бўйича кетаверармиш. Бунга ишониб, ишонмай Стендалнинг бир гапи ёдимга тушди: “Овчи ўз ўлжасига ўқ узади, — дейди у. — Ва чумолилар инини яксон қилиб ўтади. Чумолилар эса буни бизга қилинган душманлик деб ўйлайди”. Асл воқелик билан қанчалик ўхшашлик бор билмадиму, аммо одамларнинг шубҳа-гумонларини изоҳлаш учун яхши топилма.

Хуллас, сизнинг вақтингизни олмай. Тармоқдан хабардор бўлиб туринг. Янгиси чиқиб қолиши мумкин. Айтиб қўяй “биз кўп гўшт еяяпмиз” деган гап ҳам эскирди. Энди шундайини ўйлаб топиш керакки, аввалгиларидан ўтса ўтсин, аммо ортда қолмасин.

Яна бир гапни, бу охиргиси, “қовун” тушургач, эртасига ё индинига матбуот анжумани уюштириб, “мен аслида ундай эмас, бундай демоқчи эдим”, деган гаплар Эрнест Ҳемингуэй таъбири билан айтганда, тиш чўткаси билан виждон тозалашга ўхшайди.

Бегали ЭШОНҚУЛОВ,

“Жамият” мухбири

User Rating: 0 / 5

Star InactiveStar InactiveStar InactiveStar InactiveStar Inactive

Бугунги ёшлар кекса муаллимнинг гапига ишонинқирамай “Уларнинг гапи шу-да, ёшлик қанақа бўлишини гўёки биз билмайдигандай...” қабилида кулибгина қўя қолишса-да, барибир ўша севимли сўзларимни такрорлайвераман: “Уларнинг тенгдоши бўлган вақтларимизда бадиий китоблар ўқиш энг севимли ва имкониятимиз бўлиши биланоқ шуғулланадиган асосий машғулотимиз эди.”

...Еттинчи ёки саккизинчи синфларда ўқийдиган вақтим бир киши “Жуда зўр китоб, ўқисанг, қойил қолмасдан иложинг йўқ”, деб каттагина асарни қўлимга тутқазди: Александр Дюма “Граф Монте Кристо”. Уйга олиб келиб, ўқий бошладим. Лекин бу негадир қийин кечди. Ўрнида бошқа китобларни қўлга олиб, уни ташлаб қўйдим. Кейинроқ эса эгасига элтиб бердим...

Ҳарбий хизматдан қайтганимдан сўнг, бир сабаб билан ўша китоб яна қўлимга тушиб қолди: икки жилддан иборат, русча. Варақлай бошладим. Ўқишга киришиб кетдим. Икки кунда иккала жилдини ҳам ўқиб чиқдим. “Қойил-э! Шу вақтгача ўқиган китобларим ичида энг зўри − шу”.

Ўшандан бирор йил ўтиб, устоз Ғафур Ғулом асарларини ўқиш давомида Навоийнинг “Фарҳод ва Ширин” достонининг насрий баёнини учратиб қолдим. Берилиб ўқидим. Хулосам шундай эди: “Граф Монте Кристо!” Кишт! Зўрлик навбатинг ўтди! Воқеаларга бой, ўта қизиқарли китоблар шоҳлик тахтингдан ағдарилдинг. Эндиги ҳукмдор эса: АЛИШЕР НАВОИЙ: “ФАРҲОД ВА ШИРИН!”

Бир вақтлар “Саёҳат, саргузашт, фантастика” туркумида китоблар нашр этиш кенг йўлга қўйилганди. Ҳар бирини, албатта, топиб, ўқишга интилардик. (Ҳозирги ёшлар, биламан, бугун биринчи апрель эмас... Лекин одат бўлиб қолган-да, айбга буюрмайсизлар!) Ўша туркумда ҳам нашр этилганми, йўқми, билмадим, аммо улар жумласидан ҳам энг зўрлик даражаси таниш бўлган китоб­лар орасида “Фарҳод ва Ширин”га тегишли.

Ҳа, илмий фантастикага жуда қизиқиб кетиш ҳолатларимиз бўлган. Ўзимиздан Ҳожиакбар Шайхов, Тоҳир Малик, бошқа халқлардан эса Вильям Александров, Александр Беляев, Станислав Лемм, Айзек Азимов... Аммо Навоий бобомизнинг биргина “Фарҳод ва Ширин”идаги, бугунги тил билан айтганда, илмий фантастиканинг кенг миқёс ва кўламини бошқа бирор асарда учратолмаганман. Албатта, ҳар бир асарнинг, айниқса, ҳар бир маънавият дурдонасининг ўз ўрни ва мақоми бор.

Мазкур икки китобга ўзимча шундай баҳо беришим: юқорида айтганимдек,  ўта қизиқарлилик, кескин ва шиддатли воқеаларга бойлиги, бениҳоя ибратли ва фойдали хулосалар бера олиш даражаларига кўра эди. Кейин­ги йилларда ҳам кўплаб асарлар билан танишдим. Аммо ўша андозаларга кўра ўша китоб, яъни “Фарҳод ва Ширин” китоблар орасида юқори ўрнида қилт этмай турибди!

Маънавиятдан узоқлашиб кетяпмиз. Китоб ўқиш керак, деб тинимсиз бонг уриляпти. Аммо ҳар ким бугунги ўта мўл-кўлчилик уқёнус (океан)ларидан ўз ёқимли эрмагини топиб олиб, кеча-кундуз ўша билан овора.

Биз, кексалик гаштини суриш ёшига яқиндагина етган кишиларнинг ёшлигимиз замон янгиликларидан кинонинг ўта оммалашув даврларига тўғри келган эди. Тафсилотларига берилиб ўтирмайман. Катта-катта кинотеатрларда айрим фильмлар қўйилаётганда ур-тўполон навбатларда туришлар!..

Америка ёзувчиси Жеймс Фенимор Купернинг “Кўн пайпоқ” “Хамса” (“Ие!” деманг, мазкур асар − пенталогия, яъни беш романдан иборат яхлит катта маж­муа)си асосида немисларнинг “Дэфа” киностудияси олган қатор-қатор саргузашт фильмлар ўз даври киносанъатининг шоҳ асарлари бўлганди. Буюк рус адиби Александр Пушкиннинг жуда кўп асарлари экранлаштирилганидан ҳам кўпчилигимиз хабардормиз.

Бир неча вароқда жо бўлган кичкинагина араб эртаги “Али бобо ва қирқ қароқчи”нинг кинода эришган обрў ва шуҳратини эса, ўйлайманки, кўплар инкор этмайди. “Минг бир кеча” эртаклари асосида америкалик­лар суратга олган “Синдбоднинг олтин саёҳати”, “Синдбоднинг еттинчи саёҳати” ва бошқа шу мавзудаги бир қатор фильмларни-чи?

Муддаога эса тобора яқинлашмоқдамиз. “Фарҳод ва Ширин” ҳақида ҳам кино борми? Бор. Озарбайжонлар Низомий “Хамса”си асосида суратга олган “Севгим менинг − андуҳим менинг!” бадиий фильми.

Ёшлигимизда ҳам имкониятимиз бўлгандагина киноларга кирганмиз. Қариётганимиз сари бу одатимиз ҳам тобора камайишга юз тутиб, ҳозирда бошқа воситалардан уларни кўриш ҳам бутунлай йўқ ҳисоби. Аммо она тили ва адабиёт ўқитувчиси сифатида ўзимга, тааллуқли масалаларга эътибор қилишга, мавжуд янгиликлардан хабардор бўлишга интиламан.

Энди эса эҳтиётгина бўлиб, (Ахир мен бехабар бўлишим ҳам мумкин-ку. Шундай эса, узр!) бир саволни ўртага ташламоқчиман: Улуғ Алишер Навоий бобомиз асарлари асосида ишланган бирор тузукроқ бадиий фильм борми? 

Фирдавсий “Шоҳнома”си асосида ўз вақтида “Тожикфильм” томонидан “Рустам ҳақида Достон”, “Рустам ва Сиёвуш”, “Сиёвуш қиссаси” каби жиддий бадиий фильмлар тасвирга туширилди. Рус­там тимсолининг тўлақонли, мумкин қадар мақсадларга мувофиқ тарзда ижро этилиши учун Кавказ халқларига мансуб актёр таклиф этилди. Уларда бош қаҳрамон Рустам ролининг ижрочиси, Шимолий Осетия фарзанди Бимболат Ватаев кўп йиллар давомида “Тожик­фильм”да ҳам моҳир актёр, ҳам режиссёр сифатида ибратли фаолият кўрсатди. Алп келбатли, ҳақиқий паҳлавон йигит!

Шунингдек, мазкур шоҳ асар, Фирдавсий “Шоҳномаси” билан бугунги авлод вакилларини яхшироқ таништириш мақсадида тожик ёзувчиси Сотим Улуғзода томонидан “Дос­тонҳон “Шоҳнома” насрий асари яратилганки, унда шу жумладаги кўплаб достонларнинг қисқача мазмуни қизиқарли, жонли ва энг муҳими, замон ёшлари, тушунарли тилда қайта сўзлаб берилган. Моҳир рассомлар томонидан чизилган қизиқарли, ранг-тусларга бой суратлар ҳам кенг ўрин олган.

Албатта, бугунги даврда мамлакатимизда Алишер Навоий ижодий меросини кенг ўрганиш учун кўпгина ишлар қилинмоқда. Бунга эътибор сусайган эмас. Бироқ шунинг баробарида буларнинг амалий натижалари менимча, унчалик кўзга ташланмаётгандек.

Бизга маълум бўлишича, бир вақтлар анча гуллаб-яшнаб, салмоқли натижалари билан кўзга ташланган “Ўзбекфильм”имиз ҳозирда айрим муаммоларга дучор бўлиб, имкониятлари бироз чекланиб қолган, шекилли. Шу боис бу мавзуни айнан шу вақтда кўтаришимиз ҳам балки маъқул эмасдир? Барибир шуни унутмаслигимиз лозим: агар керакли даражада эътибор қаратсак, меҳнатидан қочмасак, Алишер Навоий асарлари асосида ўша “Али бобо...” ёки “Синдбод...”лардан анча зўр фильмлар ишлаш мумкин.

Сценарийсини эса улуғ мутафаккир адибимиз бундан беш ярим аср муқаддам ёзган. Режиссёрларимиз ўз тажриба, имконият ва иқтидорларини ҳисобга олиб, керакли жойларини танлаб ола билиши лозим бўлади, холос. 

Ҳусниддин ФАЁЗОВ

User Rating: 0 / 5

Star InactiveStar InactiveStar InactiveStar InactiveStar Inactive

Бугунга келиб инсон онги, фикрлаши тараққиётга мутаносиб равишда ўсиб бораяпти. Энди оддий нарсалар билан одамларни ҳайрон қолдириш қийин, ҳар соҳада рақобат кучайган. Жумладан, санъат соҳасида ҳам...

Сўнгги пайтларда шунчаки оҳангга “аққани баққа” мослаб, жўн сўзларни бир-бирига мажбуран боғлаб, уни шеър, деб атайдиганлар кўпа­йиб кетди. Тутуриқсиз, қофияси тўмтоқ, бири боғдан, бири тоғдан келган шеър эмас, шунчаки сўз бирикмаларини ўқиб, бошингизни уришга тош тополмайсиз. Ўхшатмасдан учратмас деганларидек, бу "топилма"ларни дарров қўшиқ қилгувчилар ҳам бор. Дид деган неъматдан мосуво айрим “санъаткор”ларимиз ўзи каби хасталикка чалинган назмбоз­лар бозорини чаққон қилаётир. Мазмунан саёз шеърларни чет эл қўшиқларидан ўғирланган оҳанг билан қориштириб, техникалар ёрдамида сайқаллаяпти-да, овоз кучайтиргичлар билан фонограммада чунонам хониш қиладики, асти қўяверасиз.

Бахтга қарши бундайин "санъат асарлари" тез орада эфирни забт этади, бошинг­ни ўнгга бурсанг ҳам, чапга бурсанг ҳам, осмонга қарасанг ҳам, ерга қарасанг ҳам шу қўшиқ "хит"га айланади-ю, одамларни хит қилиб юборади. Биринчи марта эшитгандаёқ ғашимизга теккан, асаб толаларини тирнаган қўшиқ бир кунда тўқсон тўққиз марта қулоқ остида жаранглайверса, кўникиб ҳам қоларканмиз. Бугунги кунга келиб "Мушук дейди миёв-миёв, питпилдиғим қайдасан"лар ҳам энг сара қўшиқлар сирасига кириб боряпти. Телевизорни қўйинг, теледастурларни томоша қилинг, ишонч билан айта оламанки, кун давомида эфирга узатилаётган қўшиқларнинг 75-80 фоизи  юқорида айтилган таранг-турунглар... 

Мана, мусиқий дастур бош­ланди, биринчи қўшиқ: "Лабингда помада, пома-помада, ёнимда юрмада, юрма-юрмада". Оббо, шу ҳам қўшиқми, деб бошқа каналга ўтказсанг, у ерда ҳам шу авҳол: "Эркаланма, оббо, эзмаланма оббо, лаб­лари қулупнай мани гўзалим, бунчалар инжиқсан оббо".  Учинчиси ҳалол дедим-у, яна бошқасига ўтказдим: "Мани ёрим қўқонли, авлод-аждоди хонли". Тишимни тишимга қўйдим-да, қўшиқ тугашини кутдим, балки кейингиси яхшидир: "Ҳей-я, тўхта, етиволсам еб қўяман, юрагимни ёндирма, ҳазиллашмадим, еб қўяман"... Йўқ, асло чидаб бўлмайди, кундузи чироқ ёқиб ҳам бирорта маъно топиш имконсиз! Хуллас, телевизорни қулоғингга пахта тиқиб томоша қилмоқчи бўлсанг ҳам ўхшамайди.

Бу каби қўшиқларга қандай клип ишланишидан ўзингиз хабардорсиз. Санъатимиз намояндалари ўзининг замонавийликларини таъкидлаш учун хатти-ҳаракатларига эрк бериб, кийим, ташқи кўринишида ҳам одоб-ахлоқ, жамиятга эҳтиром туйғуларини рад этиб, ҳаммани лол қолдирдим, деб ўйлайди. Ваҳоланки, бундай жараёнлар фақат маънан қашшоқлик, инсоннинг ўзидан бегоналашувига, ахлоқий таназзулга хизмат қиляпти. Санъатни пул топишнинг осон йўлига айлантириб, соҳага адашиб кириб қолганлар шу каби муаммоларни урчитмоқда. Танқид қилмоқчи бўлсангиз, жавоб деярли бир хил: "Ҳар бир ижрочи ижод қилиш ҳуқуқига эга, бу менинг услубим, менинг йўналишим". Тўғри, улар ижод қилиш ҳуқуқига эгадир, лекин "Ўзбекконцерт" давлат муассасаси, унинг қошидаги "Қўшиқлар ва уларга ишланган видеоклиплар савиясини баҳолаш бўйича Бадиий Кенгаш” бундай “қўшиқ”ларни тасдиқдан ўтказмаслик ҳуқуқига эга-ку!

Ким, қайси йўналишда ижод қилса, марҳамат, йўл очиқ. Ҳоҳ реп, хоҳ миллий эстрада, хоҳ рок йўналишида бўлсин, аввало, ижро этмоқчи бўлаётган қўшиқ матни ҳам маҳорат билан танлансин. Қўшиқ куйлаш масъулияти, халқ олдидаги масъулиятни тўла англасагина уларга лицензия берилсин. Нафақат давлат муассасалари, балки нодавлат хусусий каналлар ҳам фақат мўмайгина даромадни ўйламай, савиясиз, бачкана қўшиқ ва клипларни қайтарсин! Эфирга, кенг жамоатчиликка узатмасин! 

Ойнаи жаҳонда бу каби қўшиқлар такрор-такрор айланавериб, қулоғимизга сингиб бўлди. Онгимиз заҳарланиб, санъат билан саноатнинг фарқига боролмайдиган диди паст кимсаларга айланиб боряпмиз. Муаммо ечими эса шу:  бизга цензура керак, бу сўз эркинлигини бўғиш маъносида эмас, балки санъат соҳасида чеклаш механизми зарур! Ёшларни енгил-елпиликка кўниктириб бўлмайди, мукаммалликка интилиш учун  имкон қолиши керак.

Шаҳруза САТТОРОВА,

“Жамият” маҳорат мактаби тингловчиси

User Rating: 0 / 5

Star InactiveStar InactiveStar InactiveStar InactiveStar Inactive

Пойтахтимизнинг Мирзо Улуғбек туманидаги Экобоғда Ўзбекистон Экологик партияси Марказий Кенгаши Ижроия қўмитаси раиси Нарзулло Обломуродов оммавий ахборот воситалари вакиллари ҳамда атроф-муҳит муҳофазасига бефарқ бўлмаган жамоатчилик вакиллари билан очиқ мулоқот ўтказди.

Тадбирда партия фаоллари, Олий Мажлис Қонунчилик палатасидаги фракцияси аъзолари, Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси, Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси, Маданият вазирлиги, Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги, туман ҳокимлиги вакиллари, Миллий театр актёр ва актрисалари, санъаткорлар иштирок этди.

Тадбир доирасида барча меҳмонлар иштирокида дарахт экиш акцияси ўтказилди. Акция аввалида Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси масъул мутахассислари томонидан кўчат экиш сирлари йиғилганларга тушунтирилди. Мутахассислар томонидан ҳар қандай кўчат экиш учун белгиланган ҳолда чуқур қазиш, ўғит ва сув миқдори, мўлжалланган жой кўчатларнинг кейинчалик қуриб қолмаслигига асос бўлиши, бундан ташқари, ёғингарчилик туфайли оқиб келадиган сувлар ҳам кўчатга зарар қилиши, томири қуриши мумкин эканлиги таъкидланди. Шунинг учун, биринчи навбатда, дарахт кўчатларини экиш жойи тўғри танланиши кейинчалик қуриб қолмаслиги учун вақтида парваришлаб бориш ҳам акция иштирокчиларининг диққат марказида бўлди.

Акциядан сўнг иштирокчилар Экобоғ майдонида партия раҳбирияти билан очиқ мулоқот ўтказди.

Унда сиёсий партиялар раҳбарларининг давлатимиз раҳбари билан  учрашувда қў­йилган вазифаларни амалга ошириш бўйича “Йўл харитаси”да белгилаб берилган вазифалар хусусида сўз юритилиши баробарида жонли мулоқот ҳам ташкил этилди.

— Табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш ва “яшил иқтисодиёт” принципларини кенгроқ қўллаш, экологик партия томонидан атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бўйича амалий ишларнинг бажарилишини таъминлаш асосий мақсадимиз, — дейди партия раҳбарии Нарзулло Обломуродов. — Бу борада аҳолининг партияга бўлган муносабатини ўзгартириш, оқова сувларни тозалаш иншоотларини модернизация қилиб, янгиларини барпо этиш бўйича дастурларни амалга оширишимиз зарур. Шу билан бирга аниқланган муаммоларнинг ечимлари юзасидан таклифлар ишлаб чиқишда аҳолининг энг оғриқли муаммоларини, тоза ичимлик суви билан таъминлаш, чиқиндиларни қайта ишлаб, атмосфера ҳавосини ифлослантиришни камайтириш, табиий ресурслардан фойдаланиш масалаларини доимий равишда ўрганиб боришимиз керак. Айниқса, уларга тезкор муносабат билдириб бориш, ҳал этиш бўйича асослантирилган таклифларни илгари суриш ва ижроси устидан жамоатчилик назоратини кучайтириш ҳамда барча таълим босқичларида узлуксиз экологик таълим сифатини ошириш чораларини кўришга кенг йўл очишимиз шарт.

Маълумки, Президентимизнинг тегишли фармонига мувофиқ, республикада давлат ўрмон фондига кирмайдиган дарахт ва буталарнинг қимматбаҳо навлари кесилишига жорий этилагн мораторийнинг амал қилиш муддати 2021 йил 31 декабргача узайтирилган эди. Шунингдек, ноқонуний кесилган дарахт ва буталар учун уч йил давомида парваришлаш шарти билан  минг туб кўчат экиш мажбурий этиб белгилангани айни муддао бўлди. Партия раҳбари бу борадаги масалаларга ҳам алоҳида тўхталиб ўтди.

Мамлакатимизда бугунги кунда экологик вазият, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва бу борада жамоатчилик назоратини ўрнатиш, қонунчилик ташаббуслари ҳақида фикр алмашиш ҳамда ҳамкорликни кучайтириш, шунингдек, аҳолининг экологик ва тиббий маданиятини юксалтирадиган оммавий ахборот ваоситалари имкониятларидан кенг фойдаланиш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва экологик барқарорликни таъминлашда жамоатчилик иштироки фаоллигини оширишдан иборат.

Учрашувда мамлкатимизда атроф-муҳит ҳолатини яхшилаш ва экологик муаммоларни яхлит ҳолда ҳал этишга қаратилагн чора-тадбирларни амалга ошириш экология ва соғлиқни сақлаш соҳасида миллий қонунчиликни такомиллаштириш “яшил иқтисодиёт”га ўтишга кўмаклашиш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш нафақат давлат ва  жамият, балки ҳар бир фуқаронинг вазифаси бўлишига эришиш лозимлиги алоҳида таъкидланди. Атроф-муҳит ва фуқаролар соғлиғини муҳофаза қилиш масалаларида халқаро ҳамкорликни ривожлантириш муҳим.

Тадбирда муаммоларни ҳал этишда ОАВ вакиллари ҳамкорлиги муҳимлиги, бундай ҳолатларда тез-тез ёритилиши, сабабчилари жавоб беришлари, қолаверса, табиатга етказилган зарар ундирилишида ҳамкорликда назоратни кучайтириш таъкидлаб ўтилди.

Нуриддин УБАЙДУЛЛАЕВ,

“Жамият” мухбири

User Rating: 0 / 5

Star InactiveStar InactiveStar InactiveStar InactiveStar Inactive

Мол боқишга чиқсам, чиқиндилар оралаб юрардим. Бунга анча бўлди. Оддий гаплар, керакли жавоблар. Туғилиб ўсган жойим Даҳбеддан Шахоб канали оқиб ўтади. Турли чиқиндилар, ўлган мол-қўйлар, гоҳида одамларни ҳам оқизиб ўтарди. Агар чиқинди оқмай қолса, “хавотирланган” мол боқувчилар йўл четидаги майда-чуйдаларни отиб ўтиришарди.

Бир соатлик одам йўлида чиқинди барханлари дўппа­йиб турган пайтлар чорва ҳайдаб, қўлимиздаги кўтаргунимизча олган нарсамизни канал ёқасига ташлаб кетардик. Қани маданият демоқчимисиз? Дея­веринг, фойдаси йўқ. Бу ҳамманинг қиладиган иши. Нима бўлганда ҳам уйни тоза сақлаш керак. Маҳалла раислари қанақадир тушунтириш ишларини олиб боради, кимдир қаергадир нималардир деб ёзади, қанақадир корхонадан камазлар келади-ю, канал ёқасини тозалаб кетади. Чиқиб ўҳ-ҳў деймиз, эҳ-ҳе деймиз. Ўша пайти қўлимизда битта катта целлофан пакет бўлади…

Бу бир бўлади, ҳа майли икки бўлар лекин кейин мавзу ёпилади. Кимдир ҳовлисига сигарет чекишга чиқади, сувнинг оқиши билан бирга кимларнингдир энди қаерга ташлаб кетамиз деган муҳокамалари эшитилади. Сигаретни отиб юборади, сўкади, бақиради.  Уларни ҳайдагандан кейин жаҳл баҳонасида уйидан тўлган халтасини кўтариб узоқроқ жойга олиб бориб ташлаб келади. Инсофлилар ҳам бўлган. Уларнинг қиладиган иши тўп­ланиб қолганларни ёқишдан иборат. Кўпинча тандирларда. У тандирдан нон ейиш эса бироз ғалати. Қанчадан-қанча сигирлар, буқалар, қўйлар чиқинди йўлдан латта чайнаб думалаб қолган, сўйилган ёки сўйилишга улгурмаган. Шахоб неччи тонналаб шунақа “ўғит”ларга тўйинган. Жуда майдалашиб кетдим-а.

Одамлар шундай эди, одатлар шундай эди. Агарда буни ахлоқчилар танқид қилишса, қандай қилишарди: қани мусулмончилик, экологик тарбия, ерни қадрлаш, инсоф… қулоққа ёқмайдиган гаплар. Ундан кўра ҳовлида мусор уюлиб қолди шуни олиб кет. Қаерга ташлашни ўзинг биласан. Ҳа, шундай бўлди. Даҳбедга тараққиёт келди. Унинг тўрт оёғи ва басавлат кўриниши бор. Унинг овозини ким эшитса, қадри баландлигидан олдига чиқади. Бояги халталар энди уйнинг ёнбошида туради. “Ободонлаштириш” уларни олиб кетади. Бир қарашда катта муаммо. Экологиянинг бузилиши ва бало баттар… маънавият ҳақидаги лекциялар. Нима кераги бор. Одамлар чиқиндиларни ютиб йўқотишсинми. Қанча муҳокама бўлса, шунча каттариб кетаверади. Ҳозир канал бўйи тоза ва содда. Унда ҳар хил алламбалолар йўқ. Йўқ-йўқ, онда-сонда жойи­да, баъзи бефаросат, калланг­қурғурлар эски одатларини қилиб туришади. Бўлмасам ҳафтада “ободонлаштириш” келиб-кетади. Айланади, айланади, йиғади кетади. Унинг ҳам “лекин”ини бор. Одам бошига фалон пул тўлаш керак. Оббо шунга ҳам пул тўлаймизми. Арзимас хизмат учун бу катта тўлов. Бу пулни беришга оғринганлар бояги бефаросатларга қўшилиб кетишди. Ўрганмаган маҳалла, кўникмаган жамоа.

“Чиқиндийўл”ни-ку бир амалладик. Шаҳарчамизнинг марказига яқинлашсак “чиқиндилаток”ларни кўриб, кўрмасликка оламиз. Худди гўзал бир қизни кўрсанг-у, юзи лой бўлса, бўялган бўлса. Ҳа нимани кутяпсиз панд-насиҳатларними? Тасаввурингиз учун мисол келтираман. Бир одам қўлидаги қадоқ қутисини отиб юборади-да, йўлида давом этади. Шу пайт маҳалла нозири чиқиб унга “кўппала” жарима солинишини айтади. Қоидабузар нозирга нима дейди биласизми? “Сени иситманг йўқми, таниш-билишчилигимиз нима бўлади? Оддий бир иш учун-а, ўйлаб гапиряпсанми?!” Кейин яна бир фуқаро келадию нозирни “одамгарчилик”ка чақира бошлайди.

Оддий бир жаримани олиб бўлмайди, барча буни одатий турмушнинг ажралмас қисми деб билади. Лицейда ҳуқуқ устозимиз айтганди: “жазолашдан мақсад — тарбиялаш”. Бу инсонларга кучли таъсир қилади. Тўғри, мактаб ё оиладаги тарбия дерсиз, лекин назария амалиёт билан мос келиши керак. Жазони айланиб ўтиш мумкин экан нима қиламиз ўргатилган нарсаларга амал қилиб. Бошқа йўли ҳам бор — шунчаки ивирсиб, ботиб яшайвериш. Ғирт “етим” ва “одамови” давлат хизматчилари бўлмас экан, оддий халқ тозаликни ҳеч бўмаса, бир тийинга илиниб, эътибор қаратмас экан, иккинчи вариант маъқул бўлиб қолаверади. Ҳа, айтганча, бугун чиқиндиларни олиб кетишадиган кун…

 Ҳар гал қўрғонимга бораётиб, асфальт, тош, тупроқ кўчалардан юриб уйимга кирар эканман, ўша чиқинди машина сабаб бизда ўсиш ва шаҳарга ўхшаш бўлгани ҳақида ўйлаб, кулиб қўяман. Ҳамманинг уйида сув бўлса ҳам маҳалламизга совуқ сув тортилган. Ишламаса ҳам, сув келмаса ҳам ҳарна-да ҳарна. Бу биз учун “вид”, обрў ва алланарса… Бу ҳақда келаси сафар.

Бобур ШАВКАТОВ,

“Жамият” маҳорат мактаби тингловчиси

logo.png

Материаллардан тўлиқ ёки қисман фойдаланилганда манба кўрсатилиши шарт.

Разработано artlab

Муассис: «Жамият» ижтимоий-сиёсий газетаси таҳририяти.

Таҳририят манзили: Тошкент шаҳри, Миробод тумани Матбуотчилар кўчаси 32-уй.

Электрон манзил: bonguz@mail.ru

Телефон: 71-236-10-87

Телеграм:  (90) 995-24-40

 

srdyt.jpg